जागतिक राजकारणात महत्त्वाची मानली जाणारी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद (UN Security Council) अधिक प्रतिनिधिक आणि प्रभावी बनवण्यासाठी सुधारणा करण्याची मागणी अनेक वर्षांपासून होत आहे. याच पार्श्वभूमीवर फ्रान्सने पुन्हा एकदा भारताला सुरक्षा परिषदेत कायमस्वरूपी सदस्यत्व (Permanent Seat) देण्याचे समर्थन केले आहे.
संयुक्त राष्ट्र महासभेकडे पाठवलेल्या पत्रामध्ये फ्रान्सने सुरक्षा परिषदेत व्यापक सुधारणा करण्याच्या भूमिकेचा पुनरुच्चार केला. त्यामुळे भारताच्या दीर्घकालीन मागणीला आणखी बळ मिळाल्याचे मानले जात आहे.
UN Security Council Reform मध्ये भारतासाठी मोठा पाठिंबा
संयुक्त राष्ट्रातील फ्रान्सचे स्थायी प्रतिनिधी जेरोम बोनाफॉन्ट यांनी सुरक्षा परिषदेत सुधारणा करणे ही काळाची गरज असल्याचे सांगितले. त्यांनी स्पष्ट केले की, या विषयावर फ्रान्सची भूमिका अनेक वर्षांपासून ठाम असून त्यामध्ये कोणताही बदल झालेला नाही.
फ्रान्सने भारतासोबतच जर्मनी, ब्राझील आणि जपान यांनाही कायमस्वरूपी सदस्यत्व मिळावे अशी भूमिका मांडली आहे. हे चार देश जागतिक स्तरावर G4 Nations म्हणून ओळखले जातात आणि ते अनेक वर्षांपासून सुरक्षा परिषद विस्ताराची मागणी करत आहेत.
India Permanent Membership का महत्त्वाची?
भारत हा जगातील सर्वात मोठा लोकशाही देश असून जागतिक अर्थव्यवस्थेतही त्याची भूमिका सातत्याने वाढत आहे. शांतता मोहिमा, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य, हवामान बदल, दहशतवादविरोधी लढा आणि विकासाच्या विविध मुद्द्यांवर भारत सक्रिय सहभाग घेत आहे.
याच कारणामुळे अनेक देश भारताला सुरक्षा परिषदेत कायमस्वरूपी स्थान मिळावे असे मानतात. भारताला Permanent Seat मिळाल्यास विकसनशील देशांचा आवाज अधिक प्रभावीपणे जागतिक पातळीवर पोहोचेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
France-India Relations आणखी मजबूत
भारत आणि फ्रान्स यांच्यातील संबंध गेल्या काही वर्षांत अधिक दृढ झाले आहेत. संरक्षण, अंतराळ संशोधन, ऊर्जा, तंत्रज्ञान आणि व्यापार अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देश एकत्र काम करत आहेत.
फ्रान्सकडून वारंवार मिळणारा पाठिंबा हा भारतासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर महत्त्वाचा मानला जातो. सुरक्षा परिषदेतील सुधारणांच्या चर्चेतही फ्रान्स सातत्याने भारताच्या बाजूने उभा राहिलेला दिसतो.
Africa Representation वरही फ्रान्सचा भर
सुरक्षा परिषद विस्ताराच्या मुद्द्यावर बोलताना फ्रान्सने आफ्रिका खंडालाही योग्य प्रतिनिधित्व मिळावे यावर विशेष भर दिला आहे.
फ्रान्सच्या प्रस्तावानुसार आफ्रिकेसाठी दोन नवीन कायमस्वरूपी जागा निर्माण करण्यात याव्यात. यामुळे त्या खंडावर ऐतिहासिकदृष्ट्या झालेल्या अन्यायाची काही प्रमाणात भरपाई होईल, असे फ्रेंच प्रतिनिधींनी नमूद केले.
सध्या संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत आफ्रिकेचे कायमस्वरूपी प्रतिनिधित्व नाही, त्यामुळे हा मुद्दा अनेक वर्षांपासून चर्चेत आहे.
Global Politics मध्ये UNSC Reform का चर्चेत?
दुसऱ्या महायुद्धानंतर तयार झालेली संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद आजच्या जागतिक वास्तवाशी पूर्णपणे जुळत नाही, अशी टीका अनेक देशांकडून केली जाते.
आज जगातील आर्थिक, राजकीय आणि लोकसंख्यात्मक परिस्थिती मोठ्या प्रमाणात बदलली आहे. त्यामुळे सुरक्षा परिषदेत नवीन शक्तींना प्रतिनिधित्व मिळावे, अशी मागणी वाढत आहे.
भारत, जर्मनी, ब्राझील आणि जपान यांसारखे प्रभावशाली देश तसेच आफ्रिकेतील राष्ट्रे या सुधारणांसाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहेत.
पुढे काय होणार?
फ्रान्सच्या पाठिंब्यामुळे भारताच्या दाव्याला आणखी बळ मिळाले असले तरी सुरक्षा परिषदेत कायमस्वरूपी सदस्यत्व देण्यासाठी सर्व सदस्य राष्ट्रांमध्ये व्यापक सहमती आवश्यक आहे.
विशेषतः विद्यमान कायमस्वरूपी सदस्य देशांच्या भूमिकेला या प्रक्रियेत मोठे महत्त्व आहे. त्यामुळे सुधारणा प्रक्रिया अजूनही आव्हानात्मक मानली जाते.
तथापि, जागतिक पातळीवर वाढता पाठिंबा पाहता भारताच्या कायमस्वरूपी सदस्यत्वाच्या मागणीला भविष्यात अधिक गती मिळू शकते.
तुम्हाला काय वाटतं? भारताला संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत Permanent Seat मिळायला हवी का? तुमचं मत कमेंटमध्ये नक्की सांगा.