कोरियन लोककथांमध्ये ‘Back When Tigers Used To Smoke’ ही म्हण का वापरली जाते? Joseon Dynasty, Minhwa Art, Kkachi Horangi आणि वाघाच्या चित्रामागील राजकीय व्यंग जाणून घ्या.

वाघ सिगारेट ओढायचे ते दिवस…! कोरियन लोककथांमधील या विचित्र वाक्यामागचं खरं रहस्य काय?

आपण लहानपणी गोष्टी ऐकताना “एक होता राजा…”, “फार फार वर्षांपूर्वी…” अशा वाक्यांनी कथा सुरू होताना ऐकल्या असतील. पण जर तुम्ही कोरियन लोककथा वाचल्या असतील, तर एक वेगळंच वाक्य वारंवार दिसून येतं—

“Back When Tigers Used To Smoke”
म्हणजेच “जेव्हा वाघ धूम्रपान करायचे…”

हे ऐकताच प्रश्न पडतो—वाघ कधी सिगारेट किंवा पाइप ओढायचे का?

Korean Minhwa painting of a tiger smoking a long pipe representing satire in Joseon Dynasty folk art

उत्तर आहे नाही.

मग हे वाक्य का वापरलं जातं? यामागे आहे इतिहास, लोककला, सामाजिक व्यंग आणि सत्ताधाऱ्यांवर केलेली भन्नाट टीका.

कोरियन लोककथांमध्ये “Tiger Smoking” म्हणजे काय ?

कोरियन भाषेत “호랑이가 담배 피우던 시절” (Horangi-ga Dambae Piudeon Sijeol) हा एक प्रसिद्ध वाक्प्रचार आहे.

याचा प्रत्यक्ष अर्थ नसून तो “फार फार वर्षांपूर्वी…” किंवा “एकेकाळी…” या अर्थाने वापरला जातो.

भारतात जसं “एक होता राजा…” म्हणतात, तसंच कोरियात “जेव्हा वाघ धूम्रपान करायचे…” असं म्हणत कथा सुरू होते.

वाघाला इतका हास्यास्पद का दाखवलं गेलं?

१७व्या ते १९व्या शतकातील Joseon Dynasty दरम्यान कोरियात Minhwa नावाची लोककला प्रचंड लोकप्रिय होती.

या चित्रांमध्ये वाघ हा जंगलाचा राजा म्हणून दाखवण्याऐवजी—

भेंगडा
गोंधळलेला
घाबरलेला
थकलेला
माणसासारखा बसलेला
पाइप ओढणारा

अशा विनोदी रूपात रंगवला जायचा.

पहिल्यांदा पाहिल्यावर ही चित्रं मजेदार वाटतात; पण त्यांच्या मागे दडलेला संदेश खूप गंभीर होता.

Kkachi Horangi म्हणजे नेमकं काय?

कोरियन लोककलेतील सर्वात प्रसिद्ध चित्रशैलींपैकी एक म्हणजे Kkachi Horangi (Magpie and Tiger).

या चित्रात दोन मुख्य पात्रं असतात.

वाघ

वाघ हा प्रत्यक्षात जंगलाचा राजा नसून समाजातील—

अहंकारी सरदार
भ्रष्ट सरकारी अधिकारी
श्रीमंत जमीनदार
स्वतःला विद्वान समजणारे लोक

यांचं प्रतीक असायचा.

मॅगपाय (Magpie)

लहानसा पक्षी मात्र सामान्य जनतेचं प्रतिनिधित्व करायचा.

तो वाघाची भीती न बाळगता त्याच्याकडे पाहत असे, जणू तो त्याची खिल्ली उडवत आहे.

यातून कलाकारांनी सांगितलं—

मोठेपणा दाखवणारे लोक प्रत्यक्षात लोकांच्या नजरेत हास्यास्पद असतात.

वाघाच्या हातात लांब पाइप का दाखवला जायचा?

१६०० च्या दशकात तंबाखू कोरियात पोहोचली.

काही वर्षांतच धूम्रपान हे श्रीमंतीचं प्रतीक बनलं.

त्या काळातील श्रीमंत लोक अतिशय लांब पाइप वापरत असत.

इतक्या लांब पाइपला पेटवण्यासाठी कधी कधी नोकराचीही गरज लागायची.

म्हणूनच कलाकारांनी पाइप ओढणाऱ्या वाघाचं चित्र काढून श्रीमंत आणि सत्ताधारी लोकांच्या दिखावूपणाची खिल्ली उडवली.

हे फक्त चित्र नव्हतं… ती होती राजकीय टीका

त्या काळात सत्ताधाऱ्यांवर उघडपणे टीका करणं धोकादायक होतं.

म्हणून कलाकारांनी एक वेगळीच युक्ती वापरली.

त्यांनी कोणाचं नाव घेतलं नाही.

त्याऐवजी वाघाला मूर्खासारखं दाखवलं.

लोकांनी चित्र पाहिलं आणि त्यामागचा संदेश सहज समजला.

ही होती कलेतून केलेली राजकीय व्यंगचित्रं.

Minhwa कला इतकी वेगळी का होती?

त्या काळातील राजदरबारी चित्रं वास्तववादी आणि भव्य असायची.

पण Minhwa कलाकारांना वास्तव दाखवायचं नव्हतं.

त्यांना भावना व्यक्त करायच्या होत्या.

म्हणून त्यांनी—

अतिशयोक्ती
विनोद
प्रतीकात्मकता
सामाजिक संदेश

यांचा वापर करून सर्वसामान्य माणसाच्या मनातील भावना रंगवल्या.

“जेव्हा वाघ धूम्रपान करायचे…” ही म्हण आजही का लोकप्रिय आहे?

आजही कोरियामध्ये आजी-आजोबा मुलांना गोष्ट सांगताना हेच वाक्य वापरतात.

त्याचा अर्थ असा नसतो की वाघ खरंच धूम्रपान करत होते.

तर त्याचा अर्थ असतो—

“फार पूर्वी…”

ही म्हण कोरियन संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग बनली आहे.

भारतीय लोककथांशी याचं साधर्म्य

भारतात पंचतंत्र, हितोपदेश आणि लोककथांमध्ये सिंह, कोल्हा, कावळा, ससा यांसारख्या प्राण्यांद्वारे समाजावर भाष्य केलं जातं.

त्याचप्रमाणे कोरियात वाघ हा केवळ प्राणी नसून समाजातील सत्ताधाऱ्यांचं प्रतीक बनला.

दोन्ही संस्कृतींमध्ये प्राण्यांच्या माध्यमातून लोकांना विचार करायला लावणाऱ्या कथा सांगितल्या गेल्या.

आज सोशल मीडियावर ही चित्रं पुन्हा व्हायरल का होत आहेत?

अलीकडच्या काळात सोशल मीडियावर पाइप ओढणाऱ्या वाघाची चित्रं मोठ्या प्रमाणात शेअर केली जात आहेत.

अनेकांना ही चित्रं केवळ मजेदार वाटतात.

परंतु कला इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्यांच्या मते, या चित्रांमध्ये लोकशाही, सामाजिक व्यंग, सत्तेवर टीका आणि सामान्य माणसाचा आवाज यांचं सुंदर प्रतीक दडलं आहे.