मुंबई | वर्ल्ड मराठी

महाराष्ट्रात एखाद्या IAS अधिकाऱ्याचं नाव सर्वसामान्य नागरिकांपासून UPSC ची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांपर्यंत आदराने घेतलं जात असेल, तर ते नाव म्हणजे तुकाराम हरिभाऊ मुंढे. कडक शिस्त, भ्रष्टाचाराविरोधातील आक्रमक भूमिका आणि कोणत्याही राजकीय दबावाला न झुकणारी कार्यपद्धती यामुळे ते आज महाराष्ट्रातील सर्वात चर्चेतले प्रशासकीय अधिकारी आहेत. महत्वाच्या अपडेट्स चुकणार नाहीत! आताच Whatsapp चॅनेल ला जॉईन करा !

अवघ्या दोन दशकांहून अधिकच्या सेवेत त्यांची २५ पेक्षा अधिक वेळा बदली झाली. मात्र प्रत्येक वेळी त्यांनी नवी जबाबदारी स्वीकारली आणि पुन्हा त्याच जोमाने काम सुरू केलं. म्हणूनच अनेकजण त्यांना “महाराष्ट्राचा सिंघम IAS” म्हणतात.

आज त्यांच्या जीवनप्रवासाबद्दल जाणून घेऊया.

हे सुद्धा वाचा : पुन्हा बदली की पदावरून हटवले? तुकाराम मुंढे पुन्हा चर्चेत

हे सुद्धा वाचा : नसरापूर बलात्कार-हत्या प्रकरणातील नराधम भीमराव कांबळेला मृत्यूदंड

---

Tukaram Mundhe News गरीब शेतकरी कुटुंबातून IAS पर्यंतचा प्रवास

तुकाराम मुंढे यांचा जन्म ३ जून १९७५ रोजी बीड जिल्ह्यातील ताडसोन्ना या छोट्याशा गावात झाला.

घरची परिस्थिती अत्यंत साधी होती. शेतीवर कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालत असे. लहानपणी शेतात काम करणे, जनावरांची देखभाल, बाजारात भाजी विकणे आणि शिक्षणासाठी संघर्ष करणे हेच त्यांचे दैनंदिन आयुष्य होते.

अनेकदा आर्थिक अडचणींमुळे शिक्षण सोडण्याची वेळ आली. पण त्यांनी परिस्थितीसमोर हार मानली नाही.

---

शिक्षणात कायम अव्वल

प्राथमिक शिक्षण गावातील जिल्हा परिषद शाळेत झाले.

यानंतर उच्च शिक्षणासाठी ते औरंगाबादला गेले.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठातून त्यांनी इतिहास विषयात BA पदवी पूर्ण केली.

कॉलेजमध्ये असतानाच त्यांनी ठरवलं—

“नोकरी करायची नाही… प्रशासन बदलायचं.”

---

पहिल्याच प्रयत्नात UPSC AIR 20

UPSC ही देशातील सर्वात कठीण परीक्षा मानली जाते.

तुकाराम मुंढे यांनी आधी MPSC परीक्षा उत्तीर्ण करून राज्य कर निरीक्षक (STI) पद मिळवलं.

पण त्यांचं ध्येय IAS होण्याचं होतं.

२००५ मध्ये त्यांनी UPSC पहिल्याच प्रयत्नात उत्तीर्ण करत संपूर्ण भारतात AIR 20 मिळवला.

ही कामगिरी आजही महाराष्ट्रातील UPSC विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी मानली जाते.

---

प्रशासकीय कारकिर्दीची सुरुवात

त्यांनी प्रशिक्षणार्थी उपजिल्हाधिकारी म्हणून सोलापूरमध्ये कारकीर्द सुरू केली.

सुरुवातीपासूनच त्यांची काम करण्याची पद्धत वेगळी होती.

ऑफिसमध्ये वेळेवर उपस्थिती.

फाईल्स प्रलंबित नाहीत.

नियम सर्वांसाठी समान.

यामुळे काहींना ते आवडले, तर काहींना त्यांची कार्यपद्धती खटकू लागली.

---

वाळू माफियांना थेट आव्हान

देगलूर येथे उपविभागीय अधिकारी असताना त्यांनी अवैध वाळू उपशावर मोठी मोहीम सुरू केली.

रात्री स्वतः नदीपात्रात जाऊन धाडी टाकणे…

ट्रक जप्त करणे…

दबाव असूनही कारवाई सुरू ठेवणे…

या कामामुळे त्यांची राज्यभर चर्चा झाली.

---

२५ पेक्षा जास्त बदल्या… पण तत्त्वांशी तडजोड नाही

तुकाराम मुंढे यांच्याबद्दल सर्वाधिक चर्चेत राहिलेली गोष्ट म्हणजे त्यांची वारंवार झालेली बदली.

आजपर्यंत त्यांची २५ हून अधिक वेळा बदली झाली आहे.

सामान्य अधिकारी बदली टाळण्याचा प्रयत्न करतो.

पण मुंढे साहेब प्रत्येक वेळी शांतपणे नवीन ठिकाणी रुजू झाले.

त्यांचं एक वाक्य खूप प्रसिद्ध आहे—

“बदली ही पदाची असते… कर्तव्याची नाही.”

---

नवी मुंबईत भ्रष्टाचाराविरोधात धडक कारवाई

नवी मुंबई महानगरपालिकेचे आयुक्त असताना त्यांनी अनेक मोठे निर्णय घेतले.

• बेकायदेशीर बांधकामांवर कारवाई
• महसूल वाढवण्यासाठी कठोर निर्णय
• प्रशासनात पारदर्शकता
• भ्रष्टाचाराविरोधात मोहीम

या काळात त्यांच्यावर राजकीय दबावही आला.

मात्र त्यांनी नियमांनुसारच काम सुरू ठेवले.

---

PMPML ला दिली नवी दिशा

पुण्यात PMPML चे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक असताना त्यांनी सार्वजनिक वाहतुकीत अनेक सुधारणा केल्या.

• वेळेवर बससेवा
• आर्थिक शिस्त
• महसूल वाढ
• प्रवाशांसाठी सुधारित सुविधा

त्यांच्या निर्णयांमुळे PMPML पुन्हा चर्चेत आली.

---

नाशिकमध्ये कठोर प्रशासन

नाशिक महानगरपालिकेचे आयुक्त असताना त्यांनी थकबाकी वसुली, अनधिकृत बांधकामांवरील कारवाई आणि करसंकलनात मोठी वाढ केली.

अनेक वर्षे प्रलंबित असलेल्या फाईल्स मार्गी लावल्या.

---

कोरोना काळातील ‘नागपूर पॅटर्न’

२०२० मध्ये कोरोना महामारीदरम्यान नागपूर महानगरपालिकेचे आयुक्त म्हणून त्यांनी अत्यंत कठोर पण नियोजनबद्ध पावले उचलली.

• कोविड व्यवस्थापन
• रुग्णालयांचे नियोजन
• आरोग्य यंत्रणा सक्षम करणे
• संसर्ग नियंत्रण

या कामामुळे नागपूर मॉडेलची देशभर चर्चा झाली.

---

FDA आयुक्त म्हणून पुन्हा ‘सिंघम मोड’

सध्या तुकाराम मुंढे महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाचे आयुक्त आहेत.

पदभार स्वीकारल्यानंतर त्यांनी पुन्हा धडक कारवाई सुरू केली.

• अन्नभेसळ
• बनावट औषधे
• गुटखा
• अस्वच्छ हॉटेल्स
• अन्न सुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी

अनेक मोठ्या कारवायांमुळे व्यापारी आणि उद्योगक्षेत्रात खळबळ उडाली.

---

तरुणांसाठी प्रेरणा का आहेत?

तुकाराम मुंढे हे फक्त अधिकारी नाहीत.

ते एका विचाराचं नाव आहेत.

त्यांच्या आयुष्यातून शिकण्यासारख्या गोष्टी—

• गरीबीतूनही मोठं स्वप्न पाहा.
• प्रामाणिकपणा कधीही सोडू नका.
• परिस्थितीपेक्षा मेहनत मोठी असते.
• तत्त्वांवर ठाम राहा.
• पदापेक्षा काम महत्त्वाचं असतं.

---

तुकाराम मुंढे यांच्याबद्दल कमी माहित असलेल्या गोष्टी

• UPSC मध्ये AIR 20 मिळवला.
• इतिहास विषयातून पदवी.
• MPSC देखील उत्तीर्ण.
• २५+ बदल्या.
• अनेकदा राजकीय दबावाला नकार.
• महाराष्ट्रातील सर्वाधिक लोकप्रिय IAS अधिकाऱ्यांपैकी एक.
• लाखो UPSC विद्यार्थ्यांचे रोल मॉडेल.

---

निष्कर्ष

तुकाराम मुंढे यांचा जीवनप्रवास हा फक्त एका IAS अधिकाऱ्याचा प्रवास नाही.

तो एका शेतकरी कुटुंबातील मुलाने जिद्द, प्रामाणिकपणा आणि मेहनतीच्या जोरावर देशातील सर्वोच्च प्रशासकीय सेवेत पोहोचण्याचा प्रवास आहे.

२५ पेक्षा जास्त बदल्या झाल्या…

वाद झाले…

दबाव आला…

पण ते कधीच झुकले नाहीत.

म्हणूनच आजही महाराष्ट्रात जेव्हा प्रामाणिक प्रशासनाचा विषय निघतो, तेव्हा सर्वात आधी नाव घेतलं जातं—

IAS तुकाराम मुंढे.

---

FAQs

1. तुकाराम मुंढे कोण आहेत?

महाराष्ट्र कॅडरचे 2005 बॅचचे IAS अधिकारी.

2. त्यांचा UPSC रँक किती होता?

AIR 20.

3. तुकाराम मुंढे यांचे गाव कोणते?

ताडसोन्ना, जिल्हा बीड.

4. त्यांचे सध्याचे पद काय आहे?

आयुक्त, अन्न व औषध प्रशासन (FDA), महाराष्ट्र.

5. त्यांची किती वेळा बदली झाली?

२५ पेक्षा अधिक वेळा.

6. त्यांना ‘सिंघम IAS’ का म्हणतात?

कडक शिस्त, भ्रष्टाचारविरोधी कारवाई आणि निर्भीड प्रशासनामुळे.

7. त्यांनी कोणत्या विभागात मोठ्या कारवाया केल्या?

महसूल, महानगरपालिका प्रशासन, PMPML, नागपूर मनपा आणि FDA.

8. ते UPSC विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणास्थान का आहेत?

गरिबीतून UPSC AIR 20 मिळवून प्रामाणिक प्रशासनाचं उदाहरण निर्माण केल्यामुळे.

9. तुकाराम मुंढे यांचा जन्म कधी झाला?

३ जून १९७५.

10. त्यांच्या जीवनातून काय शिकायला मिळते?

जिद्द, प्रामाणिकपणा, शिस्त आणि तत्त्वांशी तडजोड न करणे.